ქონების გადასახადი ადგილობრივი გადასახადია, რომლის გადახდის ვალდებულება ეკისრებათ როგორც საქართველოს რეზიდენტ, ისე არარეზიდენტ ფიზიკურ პირებს.

1. ქონების გადასახადით დაბეგვრის ობიექტი

საქართველოს საგადასახადო კოდექსის (სსკ, კოდექსი) მიხედვით, ქონების გადასახადის გადამხდელია ფიზიკური პირი საქართველოს ტერიტორიაზე არსებულ „დასაბეგრ ქონებასა“ და „მიწაზე“.

1.1. დასაბეგრ ქონებაზე ქონების გადასახადი

დასაბეგრი ქონება მოიცავს:

ა) გადასახადის გადამხდელის საკუთრებაში არსებულ:

უძრავ ქონებას (მათ შორის, დაუმთავრებელი მშენებლობა, შენობა-ნაგებობა ან მათი ნაწილი),
მსუბუქ ავტომობილებს (სეს ესნ-ის 8703 სასაქონლო პოზიცია),
იახტებს (კატარღები), შვეულმფრენებსა და თვითმფრინავებს;

ბ) არარეზიდენტი ფიზიკური ან იურიდიული პირისაგან ლიზინგით მიღებულ ქონებას;

გ) ეკონომიკური საქმიანობის განმახორციელებელი ფიზიკური პირის შემთხვევაში, მის ბალანსზე ძირითად საშუალებად აღრიცხულ აქტივებს, დაუმონტაჟებელ მოწყობილობებსა და მის მიერ ლიზინგით გაცემულ ქონებას.

ამასთან, პირს ქონების გადასახადის გადახდის ვალდებულება ეკისრება მის მფლობელობაში/სარგებლობაში არსებულ, გარდაცვლილი პირის სახელზე რეგისტრირებულ დაბეგვრის ობიექტზე (გარდა იმ შემთხვევისა, როდესაც ქონებით სარგებლობა ხორციელდება იჯარის, ქირის, უზუფრუქტის ან სხვა ამგვარი სახის ხელშეკრულების საფუძველზე).

1.2. მიწის გადასახადი

მიწა გულისხმობს სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების, არასასოფლო-სამეურნეო დანიშნულებისა და ტყის მიწებს.

მიწაზე ქონების გადასახადის (ე.წ. „მიწის გადასახადის“) გადამხდელია პირი კალენდარული წლის 1 აპრილის მდგომარეობით:

მის საკუთრებაში არსებულ მიწაზე;
სახელმწიფოს, ავტონომიური რესპუბლიკის ან მუნიციპალიტეტის საკუთრებაში არსებულ მიწაზე, რომლითაც იგი სარგებლობს ან რომელსაც ფლობს;
მის მფლობელობაში ან სარგებლობაში (გარდა იჯარის, ქირის, უზუფრუქტის ან სხვა ამგვარი სახის ხელშეკრულების საფუძველზე სარგებლობის შემთხვევებისა) არსებულ, გარდაცვლილი პირის სახელზე რეგისტრირებულ მიწის ნაკვეთზე.

ამრიგად, გადასახადის გადახდის ვალდებულება წარმოეშობა პირს, თუ მას 1 აპრილის მდგომარეობით გააჩნია ზემოჩამოთვლილთაგან რომელიმე დაბეგვრის ობიექტი.

2. ქონების გადასახადის განაკვეთი

2.1. დასაბეგრ ქონებაზე ქონების გადასახადი

დასაბეგრ ქონებაზე გადასახადის წლიური განაკვეთი განსხვავდება გადასახადის გადამხდელის ოჯახის მიერ გასული კალენდარული წლის განმავლობაში მიღებული შემოსავლის ოდენობის მიხედვით, კერძოდ:

თუ კალენდარული წლის განმავლობაში ოჯახის მიერ მიღებული შემოსავალი 40,000 ლარიდან 100,000 ლარამდეა, გადასახადის ზღვრული განაკვეთი შეადგენს იმავე კალენდარული წლის ბოლოსთვის (ე.ი. 31 დეკემბრისათვის) „დასაბეგრი ქონების“ საბაზრო ღირებულების არანაკლებ 0.05 პროცენტსა და არა უმეტეს 0.2 პროცენტს, ხოლო 100,000 ლარის ან მეტი შემოსავლის მქონე ოჯახებისათვის – არანაკლებ 0.8 პროცენტსა და არა უმეტეს 1 პროცენტს.

ამასთან, გადასახადის კონკრეტულ განაკვეთებს განსაზღვრავს იმ ადგილობრივი თვითმმართველობის სუბიექტის წარმომადგენლობითი ორგანო, სადაც დასაბეგრი ქონება მდებარეობს. დასაბეგრი ქონების ადგილსამყოფელს წარმოადგენს „ადგილი, სადაც უძრავი ქონება ფაქტობრივად მდებარეობს, ხოლო მოძრავი ქონება რეგისტრირებულია საქართველოს კანონმდებლობით დადგენილი წესით. თუ არ არსებობს მოძრავი ქონების რეგისტრაციის ადგილი, დასაბეგრი ქონების ადგილსამყოფლად ითვლება ადგილი, სადაც მოძრავი ქონება ფაქტობრივად მდებარეობს.“

ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტში დასაბეგრი ქონების გადასახადის კონკრეტული წლიური განაკვეთებია:

100,000 ლარამდე შემოსავლების მქონე ოჯახებისთვის – კალენდარული წლის ბოლოსთვის დასაბეგრი ქონების საბაზრო ღირებულების 0.2%;
100,000 ლარი და/ან მეტი შემოსავლების მქონე ოჯახებისთვის – კალენდარული წლის ბოლოსთვის დასაბეგრი ქონების საბაზრო ღირებულების 0.8%.

მაგალითად, მეუღლე A და მეუღლე B ცხოვრობენ ქ. თბილისში. მეუღლე A-ს მიერ კალენდარული წლის განმავლობაში მიღებულმა შემოსავალმა შეადგინა 30,000 ლარი, მეუღლე B-ს მიერ იმავე წლის განმავლობაში მიღებულმა შემოსავალმა კი 50,000 ლარი. მეუღლეებს თანასაკუთრებაში ერიცხებათ ბინა. ამასთან, მეუღლე B-ს ინდივიდუალურ საკუთრებაში ერიცხება მსუბუქი ავტომობილი. ვინაიდან მეუღლეთა წლიური შემოსავლის ჯამური თანხა აღემატება 40,000 ლარს (ვრცლად იხ. ქვემოთ), მათ წარმოეშობათ ქონების გადასახადის დეკლარაციის წარდგენისა და გადასახადის გადახდის ვალდებულება. გადასახადის ოდენობა განისაზღვრება შემდეგნაირად: წლის ბოლოს ბინისა და მსუბუქი ავტომობილის საბაზრო ღირებულებათა ჯამის 0.2% (გამრავლებული 0.002-ზე).

როგორც ეს ზემოთ აღინიშნა, გადასახადის წლიური განაკვეთი დიფერენცირებულია გადასახადის გადამხდელის ოჯახის მიერ გასული წლის განმავლობაში მიღებული შემოსავლის ოდენობის მიხედვით.

ქონების გადასახადით დაბეგვრის მიზნებისათვის, ფიზიკური პირის ოჯახის მიერ კალენდარული წლის განმავლობაში მიღებულ შემოსავალში შეიტანება ყველა სახის შემოსავალი და სარგებელი საგადასახადო შეღავათების (მაგალითად, საშემოსავლო გადასახადისაგან გათავისუფლების) გაუთვალისწინებლად, მათ შორის:

დარიცხული (და არა „ხელზე გაცემული“) ხელფასი;
ეკონომიკური საქმიანობით მიღებული დასაბეგრი შემოსავალი (ე.ი. ხარჯების გამოქვითვით და არა ერთობლივი შემოსავალი);
- მცირე ბიზნესის სტატუსის მქონე პირის შემთხვევაში შემოსავლებში შეიტანება მხოლოდ ამ შეღავათიანი დაბეგვრის (ე.ი. მცირე ბიზნესის) რეჟიმით დაბეგვრას დაქვემდებარებული დასაბეგრი შემოსავლის 25%, აგრეთვე დასაბეგრი შემოსავალი, რომელიც არ მიეკუთვნება შეღავათიანი დაბეგვრის რეჟიმით დასაბეგრ შემოსავალს.
სხვა ნებისმიერი შემოსავალი, რომელიც ეკონომიკურ საქმიანობასთან დაკავშირებული არ არის.

თუმცა კოდექსი ითვალისწინებს გამონაკლისებსაც, კერძოდ, შემოსავლებში არ შეიტანება:

ოჯახის წევრებისაგან მემკვიდრეობით, ჩუქებით ან განქორწინების საფუძველზე მიღებული ქონების ღირებულება,
ფიზიკური პირის მიერ 2 წელზე მეტი ვადით მის საკუთრებაში არსებული საცხოვრებელი ბინის/სახლის რეალიზაციით მიღებული შემოსავალი,
ფიქსირებული გადასახადის გადამხდელისა და მიკრო ბიზნესის სტატუსის მქონე პირის მიერ აღნიშნული ეკონომიკური საქმიანობიდან მიღებული შემოსავალი და სხვა (დაწვრილებით ამ საკითხებზე იხ. სსკ-ის 202-ე მუხლის მე-6 და მე-7 ნაწილები).

რაც შეეხება „ოჯახის“ ლეგალურ დეფინიციას, კოდექსის თანახმად, მასში მოიაზრება პირი, მისი მეუღლე, არასრულწლოვანი შვილი და გერი, აგრეთვე პირთან მუდმივად მცხოვრები მშობელი, შვილი და გერი, და, ძმა, ბებია, პაპა, შვილიშვილი, რომლებიც საერთო მეურნეობას ეწევიან. ნიშანდობლივია, რომ თავად გადასახადის გადამხდელი (და არა საგადასახადო ორგანო) განსაზღვრავს იმ პირთა წრეს, რომლებიც მასთან ერთად მუდმივად ცხოვრობენ და საერთო მეურნეობას ეწევიან.

2.2. მიწის გადასახადი

სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულებისა და ტყის მიწებზე ქონების გადასახადის წლიური საბაზისო განაკვეთები (1 ჰექტარზე) განისაზღვრება კოდექსით, მიწის ნაკვეთის ლოკაციისა და კატეგორიის (მაგ. სახნავი და საკარმიდამო, სათიბი, საძოვარი) მიხედვით.

არასასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწაზე გადასახადის საბაზისო განაკვეთი წელიწადში ერთ კვადრატულ მეტრზე შეადგენს 0.24 ლარს, ხოლო კონკრეტული გადასახადის ოდენობა (ერთ კვადრატულ მეტრზე) გამოიანგარიშება მითითებული საბაზისო განაკვეთის გამრავლებით ადგილობრივი თვითმმართველობის წარმომადგენლობითი ორგანოს გადაწყვეტილებით დადგენილ ტერიტორიულ კოეფიციენტზე, რაც არ შეიძლება იყოს 1,5-ზე მეტი.

ვინაიდან ქონების გადასახადი ადგილობრივი გადასახადია, სსკ აწესებს მხოლოდ მიწის გადასახადის საბაზისო განაკვეთებს, ტერიტორიულ კოეფიციენტებსა და კონკრეტული განაკვეთების ზედა ზღვარს, ხოლო მითითებული ლიმიტების ფარგლებში გადასახადის შემოღება და მისი კონკრეტული განაკვეთების ოდენობის განსაზღვრა შესაბამისი ადგილობრივი თვითმმართველობის წარმომადგენლობითი ორგანოს კომპეტენციას განეკუთვნება (მაგალითად, იხ. თბილისის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს №20-90 დადგენილება „ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზე ადგილობრივი გადასახადის შემოღების შესახებ“).

3. ქონების გადასახადით დასაბეგრი ბაზა

3.1. დასაბეგრ ქონებაზე ქონების გადასახადი

ფიზიკური პირის დასაბეგრი ბაზა განისაზღვრება გასული კალენდარული წლის ბოლოსთვის (31 დეკემბერი) დასაბეგრი ქონების საბაზრო ღირებულებით. აღნიშნული წესი ვრცელდება ეკონომიკური საქმიანობის განმახორციელებელ პირებზეც.

3.2. მიწის გადასახადი

იხ. ზემოთ, პარ. 2.2. დეკლარაციაში მონაცემები დასაბეგრი მიწის შესახებ შეიტანება მიმდინარე წლის 1 აპრილის მიხედვით.

4. ქონების გადასახადის წლიური დეკლარაცია და გადასახადის გადახდა

ქონების გადასახადის საანგარიშო პერიოდია კალენდარული წელი. საგადასახადო ორგანოსათვის ქონების გადასახადის დეკლარაცია (რაც მოიცავს მონაცემებს როგორც დასაბეგრი ქონების, ისე მიწის შესახებ) წარდგენილ უნდა იქნეს არაუგვიანეს კალენდარული წლის 1 ნოემბრისა, ხოლო გადასახადი გადაიხდება არაუგვიანეს კალენდარული წლის 15 ნოემბრისა. დეკლარაციის წარდგენა შესაძლებელია ელექტრონულად, შემოსავლების სამსახურის ვებ-გვერდის მეშვეობით. „ვიდეოინსტრუქცია ფიზიკური პირის მიერ ქონების გადასახადის წლიური დეკლარაციის შევსების შესახებ“ იხ. აქ.

თუ დასაბეგრი ქონება გააჩნია ოჯახის ერთზე მეტ წევრს, მათ შორის ნებისმიერ სრულწლოვან პირს შეუძლია ერთიანი საოჯახო დეკლარაციის წარდგენა.

დეკლარაციაში მონაცემები დასაბეგრი ქონების შესახებ (გარდა მიწისა) შეიტანება გასული წლის მიხედვით, ხოლო დასაბეგრი მიწის შესახებ – მიმდინარე წლის მიხედვით. წარდგენილი დეკლარაციის საფუძველზე ფიზიკური პირის ქონების გადასახადს გამოიანგარიშებს საგადასახადო ორგანო.

დასაბეგრ ქონებაზე ქონების გადასახადის გაანგარიშება ხორციელდება გასული წლის განმავლობაში ამ ქონების გადასახადის გადამხდელის საკუთრებაში არსებობის დროის პროპორციულად.

პირს უფლება აქვს, არ წარადგინოს ქონების გადასახადის დეკლარაცია:

თუ მას კოდექსით დადგენილი შეღავათების გათვალისწინებით (მაგალითად, რადგან შესაბამის პერიოდში ოჯახის მიერ მიღებული შემოსავალი 40,000 ლარზე ნაკლები იყო) საგადასახადო ვალდებულება არ წარმოეშობა. ამასთან, თუ პირი წინა საგადასახადო წლის მიხედვით წარმოადგენდა დეკლარანტს, იგი ვალდებულია, საანგარიშო წლის დეკლარაციის არწარდგენის შესახებ გადაწყვეტილება შემოსავლების სამსახურს აცნობოს არაუგვიანეს საგადასახადო წლის 1 ნოემბრისა;
თუ მას წარდგენილი აქვს წინა საანგარიშო პერიოდის (წლის) დეკლარაცია ან თუ აღნიშნულ პერიოდზე დარიცხვა განხორციელდა საგადასახადო ორგანოს მიერ. ამ შემთხვევაში შემოსავლების სამსახური პირს ქონების გადასახადს ავტომატურად დაარიცხავს წინა საანგარიშო წლის მონაცემების მიხედვით (ე.ი. გასული წლის გადასახადის ოდენობით);
გარდა ამისა, პირი გათავისუფლებულია მიწაზე ქონების გადასახადის დეკლარაციის წარდგენის ვალდებულებისაგან, თუ მიწაზე ქონების გადასახადის დარიცხვა ხორციელდება საჯარო რეესტრის, სხვა მარეგისტრირებელი ორგანოს ან მუნიციპალიტეტის ორგანოს მიერ შემოსავლების სამსახურისთვის მიწოდებული ინფორმაციის საფუძველზე.

ქონების გადასახადის დეკლარაციის შევსების სახელმძღვანელოს (ვიდეოინსტრუქციები, გზამკვლევი და სხვა) შეგიძლიათ გაეცნოთ შემოსავლების სამსახურის ვებგვერდზე.

5. ქონების გადასახადისგან განთავისუფლება

სსკ ადგენს ისეთ შემთხვევებს, როდესაც დაბეგვრის ობიექტის არსებობის მიუხედავად ფიზიკური პირი გათავისუფლებულია ქონების გადასახადის გადახდის მოვალეობისაგან. კერძოდ, კოდექსის 206-ე მუხლის თანახმად, შესაბამისი დაბეგვრის ობიექტის მიხედვით ქონების გადასახადისაგან გათავისუფლებულია:

ფიზიკური პირის დასაბეგრი ქონება (გარდა მიწისა! ე.ი. აღნიშნული შეღავათი არ ვრცელდება მიწაზე ქონების გადასახადზე), თუ ამ პირის ოჯახის მიერ მიმდინარე კალენდარული წლის წინა წლის განმავლობაში მიღებული შემოსავლები არ აღემატება 40,000 ლარს;
მრავალბინიან სახლში მცხოვრები ფიზიკური პირის თანასაკუთრებაში არსებული ფართობის პროპორციულად განსაზღვრული მიწის ნაკვეთი;
თვითმმართველი ქალაქებისა და მუნიციპალიტეტების ტერიტორიებზე მდებარე საცხოვრებელ სახლებსა და ავტოფარეხებზე მიმაგრებული მიწის ნაკვეთები საკრებულოს მიერ დადგენილი ფართობის ზღვრული ოდენობის ფარგლებში;
2004 წლის 1 მარტის მდგომარეობით ფიზიკური პირის საკუთრებაში არსებული 5 ჰექტარამდე ფართობის სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთები;
მაღალმთიან დასახლებაში მუდმივად მცხოვრები პირის სტატუსის მქონე პირის საკუთრებაში არსებული, მაღალმთიანი დასახლების ტერიტორიაზე მდებარე მიწის ნაკვეთი;
სასოფლო-სამეურნეო მიწის ნაკვეთი, რომლის ნაყოფიერი ფენაც სანახევროდ ან მეტადაა დაზიანებული სტიქიის შედეგად ან რომელზედაც მისაღები მოსავლის ნახევარზე მეტი განადგურდა სტიქიის ან სხვა ფორსმაჟორული გარემოების შედეგად და სხვა.

ამასთან, დადგენილი საგადასახადო შეღავათი არ ვრცელდება პირის მიერ იჯარით, უზუფრუქტით, ქირით ან სხვა ამგვარი ფორმით სხვა პირისთვის გადაცემულ მიწის ნაკვეთზე. ასეთ შემთხვევაში პირი ვალდებულია დადგენილი წესით წარადგინოს დეკლარაცია და გადაიხადოს შესაბამისი გადასახადი.

მაგალითად, ფიზიკური პირი A ახორციელებს მის საკუთრებაში არსებული ბინის გაქირავებას, რომელიც მდებარეობს მრავალბინიან საცხოვრებელ კორპუსში. A არ არის ვალდებული, წარადგინოს ქონების დეკლარაცია მიწის ნაწილში და გადაიხადოს მიწაზე ქონების გადასახადი, ვინაიდან გადასახადისაგან გათავისუფლებულია მრავალბინიან სახლში მცხოვრები ფიზიკური პირის თანასაკუთრებაში არსებული ფართობის პროპორციულად განსაზღვრული მიწის ნაკვეთი (იხ. შემოსავლების სამსახურის სიტუაციური სახელმძღვანელო N1421, ფიზიკური პირის მიერ იჯარით გაცემული ქონების მიწაზე ქონების გადასახადით დაბეგვრა).

6. სანქციები ქონების გადასახადის გადაუხდელობისათვის

საგადასახადო ორგანოში დეკლარაციის წარდგენისთვის დადგენილი ვადის დარღვევა, თუ ვადის გადაცილების პერიოდი 2 თვეს არ აღემატება, იწვევს პირის დაჯარიმებას გადასახდელად დასარიცხი გადასახადის თანხის 5%-ის ოდენობით, ხოლო თუ აღნიშნული ვადაგადაცილების პერიოდი 2 თვეს აღემატება – 10%-ის ოდენობით.

ამასთანავე, თუ პირი არ წარადგენს საგადასახადო დეკლარაციას მაშინ, როდესაც მას ამის ვალდებულება გააჩნდა, ჩაითვლება, რომ მან წარადგინა ნულოვანი დეკლარაცია. ამრიგად, თუ აღმოჩნდება, რომ პირს წარმოეშვა გადასახადის გადახდის ვალდებულება, მის მიერ დეკლარაციის წარუდგენლობა ჩაითვლება დეკლარაციაში ქონების გადასახადის თანხის შემცირებად, რაც გამოიწვევს მის დაჯარიმებას მაქსიმუმ შემცირებული გადასახადის თანხის 50%-ის ოდენობით, ხოლო დეკლარაციაში გადასახადის თანხის 100,000 ლარზე მეტად შემცირებისას დგება სისხლის სამართლის პასუხისმგებლობა.

გარდა ამისა, გადასახადის თანხის გადაუხდელობის შემთხვევაში პირს ეკისრება საურავის გადახდა გადაუხდელი გადასახადის თანხის 0,05%-ის ოდენობით ყოველ ვადაგადაცილებულ დღეზე. საურავის დარიცხვა იწყება გადასახადის გადახდის ვადის ამოწურვის დღის მომდევნო დღიდან და წყდება მისი დარიცხვის ვალდებულების წარმოშობიდან 3 წლის გასვლის შემდეგ.

იურიდიული კომპანია ნექსუსი

თქვენთვის საინტერესო სხვა სამართლებრივი საკითხების შესახებ ინფორმაციის მისაღებად გთხოვთ, ეწვიოთ ჩვენს Facebook გვერდს მისამართზე https://www.facebook.com/Nexuslawgroupllc/